DFA recalls Phl Ambassador to Syria
The Department of Foreign Affairs (DFA) has recalled Philippine Ambassador to Syria Wilfredo Cuyugan and instructed to leave his post immediately amid political heaval in said Middle Eastern country.
In a statement issued to the media, Migrante said that Cuyugan must be recalled due to his failure to read the actual peace and order situation in Syria. He kept on saying publicly that the OFWs have ‘nothing to worry about’ as the situation in Syria is ‘not worst’.
Migrante said in the statement that it has been receiving contracting reports from trapped OFWs who have been seeking to be evacuated and repatriated.
“Ambassador Cuyugan even dilly-dallied and acted too late on the repatriation of about 60 distressed OFWs then temporarily seeking refuge at the Filipino Workers Resource Center (FWRC) since June 2010 or at the start of the upheaval in Syria in which we have exposed and pressed him hard,” the statement explained.
The ambassador was more of a liability to the DFA, it further said. He failed to provide assistance to trapped OFWs who pleaded to be evacuated and repatriated without further delay, Migrante further said.
“We welcome his recall from the post, while we continue to urge the DFA to clean its ranks from inept and incompetent envoy especially here in the Middle East as the Arab Spring continues,” the organization reiterated.
Migrante likewise said that OFWs need “pro-active and action men” envoys such as Secretary del Rosario and Usec Seguis who have led the the actual evacuation of trapped OFWs in Libya recently.
The Filipino is Multilingual (In Answer to James Soriano)
By Mila D. Aguilar
When I was born in 1949, my father, Jose V. Aguilar, was conducting what became known as the Sta. Barbara Language Experiment. Before I turned two years old, he had already proven through this experiment in a remote town in Iloilo, the island of Panay, that pupils who were taught in their mother tongue during the first two years of school learned better than those who were shocked into learning through the medium of English.
But that does not mean that I grew up entirely using my mother tongue, Hiligaynon. My father was wise enough to speak to me purely in English, while he bid my mother and siblings to speak to me purely in Hiligaynon.
Did I grow up confused? No. I grew up versatile in both languages. When I transferred to U.P. Diliman with my family at the age of four, I learned my Tagalog from playmates. By the time I reached Grade 1, I was speaking it fluently.
When, at the age of 25, I was assigned to the underground of Mindanao and consciously mingled with the urban poor, I learned Cebuano in a month. When I made a week-long foray into the hinterlands of Samar at the age of 34, shortly before I left my beloved movement, I was able to get the rudiments of Waray and would not have forgotten it had I stayed in Samar a bit longer.
I also know a smattering of Kapampangan and Ilokano from friends both within and without the underground.
The Filipino is multilingual. You can see that from 10 million Filipinos all around the world, learning the languages of their adopted countries so quickly, you could hardly hear them stuttering. And most of these Filipinos aren’t rich; they’re masa, domestic helpers, drivers, janitors, seamen, nurses with hungry mouths to feed.
As to whether they become grammatical or not is not the point. The point is, they could communicate with anyone in any language.
So what’s this “revelation” about living a princely life with English?
There is nothing new to it. During the Spanish times, the conquistadores herded the datus and their families into town centers and cut them off from their barangays, the better to prevent them from staging rebellions. They brainwashed those datu families into thinking they were a privileged lot by teaching them Spanish, among other things.
The datu families began to think they were princes, living a princely life using Espanggol.
No different from our “princes” today, who think they’re so lucky to be born privileged.
But then this shows that life today is no different from life centuries ago. We still have a privileged class bragging about how good they are in the language of the conquistador.
This is not to disparage James Soriano, a young man who may have learned German, but hasn’t yet seen the world in all its gritty detail. I wouldn’t quarrel with him, especially since I’m a very old woman of 62; but I would love for him to learn a thing or three about his country.
In English, because that is the language he understands. But I could very well switch to Filipino, which serendipitously combines all languages with Tagalog as base; or Hiligaynon, or Cebuano. But he wouldn’t understand.
I have written underground tracts in Tagalog and even tried to translate Bible verses into Filipino right on Facebook, so James can’t say that our languages are meant only for informal conversations. And has he heard U.P. professors teaching biology, physics and chemistry in Pilipino?
Truth is, English is not necessarily the language of connection, because a full three-quarters of the world don’t speak it anyway. One does not have to connect using English; one connects by communicating with the eyes using one’s Filipino smile. The language, whatever language that is, comes after.
That is what Filipinos all over the world, from Europe to Asia to the Middle East to Latin America to Africa, have discovered.
Oh yes — I left out the U.S. That’s because it’s perhaps one of the few countries in the world left that is largely monolingual, and bilingual only among first and second generation immigrant families. That they’re teaching second languages like Spanish now is a recognition not only of their Latin American migration problem but of their scientific finding that monolingualism makes for a dumb population.
No, English is not a universal language, I teach in TESOL. Does God, who rules the universe, and the multiverses as well, speak in English? Of course not. He speaks to you Spirit to spirit, in any language you can accept with all your heart, mind, soul, and strength.
At most, English is the language of world commerce. If that is what the upper classes of Philippine society need it for, then so be it. Let them deal with Japanese and Chinese CEOs in English.
But let me tell you what happened to this language of commerce in the 1950s, after my father had so painstakingly shown, through his Sta. Barbara Experiment, that the mother tongue is a better medium of instruction for efficient learning in Grades 1 and 2.
A man named Clifford Prator, from the University of California in Los Angeles, came up calling vehemently for a return to English as the medium of instruction on all levels in Philippine schools. His reason was, in a word, in my view, something like: Ah basta! English is superior. Subsequently, my father’s findings were twisted statistically to show that, indeed, his findings were wrong: English was really the better medium of instruction on all levels.
I’m sure these same tactics are being used and will be used again and again to push the superiority of the English language in the Philippine scene, including and especially in the Constitution.
Sige, go ahead. Meantime, I will use the language of the reconquistador to shout down its proponents.
So have I connected?
Apir!
‘Hero’ man o bayani, ‘mangangayaw’ pa rin ang OFW
Ni Gloria Esguerra Melencio
Mahaba ang pinagdaanang ebolusyon ng salitang bayani. May ibang kahulugan ito noong sinaunang panahon (mula 5000 Bago kay Kristo hanggang 700 Bago kay Kristo), ayon sa historyador na si Dr. Zeus Salazar sa kanyang lekturang “Ang Austronesyanong baRani Hanggang sa Kasalukuyang Hugis ng Kapilipinuhan” na ipinirisinta niya sa pagdiriwang ng Linggo ng Kasaysayan sa Unibersidad ng Pilipinas kamakailan.
Nakapaloob ang salitang ‘baRani’ (ipinaliwanag ng historyador na nagiging titik g, y at l ang malaking titik R kung kaya maaari itong maging baGani, baYani at baLani) sa wikang gamit ng mga sinaunang taong Austronesyano kung saan kabilang ang lahing Pilipino. Dala nila ang salitang ito magmula sa paglalakad at pandarayuhan ng mga Austronesyano galing sa Formosa (Taiwan ngayon) pababa sa Pilipinas hanggang sa umabot sa Polynesia sa rehiyong Samoa-Marquesa.
Kaugnay ng salitang bayani ang salitang ‘pangangayaw,’ ayon pa kay Dr. Salazar. Sa mga Proto-Austronesyano, tumutukoy ang ‘pangangayaw’ sa ‘kayaw’, ‘ma-nayaw’, ‘mangayaw’, ‘nayaw’ at ‘ngayaw.’ Pagtungo at pagdayo (hindi nangangahulugang pakikidigma sa ilang pagkakataon) ng bayani ito sa ibang pook upang may makuha siyang pagkain, alipin, at iba pang biyayang makapagpapaalwan at makapagbibigay-kaluwagan sa kanya at sa buhay ng ‘banua’ o ‘panua’. Nang sa gayon, nakakamit nila ang ‘ginhawa’ sa ‘banua’ o bayan. Nangangahulugan itong paghinga, buhay, kaluwagan at kaalwanan sa iba’t ibang wika sa Pilipinas.
Ito ang dalumat (konsepto) ngayon ng pagiging bayani ng mga overseas Filipino worker (OFW). Dumadayo (nangangayaw) sila ngayon sa ibang bansa upang maghanap-buhay at kumita ng pera para sa ikabubuti sa pangunahin ng kanilang pamilya. Nagnanais ang bawat OFW na guminhawa.
Tama bang tawagin silang ‘heroes’, tutal ay Araw naman ng mga Pambansang Bayani (National Heroes Day) sa Agosto 30?
“Don’t give us that crap!” sabi ng asawa kong OFW sa loob ng 13 taon, kasabay ng pag-aalimura sa sinumang umimbento ng pagiging bagong bayani ng mga OFW. Gusto lang daw silang pagkakitaan ng pera ng gobyerno kaya pilit silang tinatawag na bagong bayani samantalang mula pa lang sa ibang bansang pinagtatrabahuan ng mga OFW, alipin ang turing sa kanila ng mga embahada, gatasan sa airport at balon ng dolyar at pasalubong ng mga kamag-anak.
Mula noon hanggang ngayon, nanatili ang dalumat ng baRani. Ngunit, ayon kay Dr. Salazar, pumasok ang ideya ng ‘bagong bayani’ nang pumasok sa Pilipinas ang ideya ng ‘heroe’ ng mga Espanyol. Pinaigting ng Propaganda ang dalumat na itong may kasamang pag-aalay ng buhay para sa bayan. Hanggang sa naging ‘hero’ ito sa wikang Ingles. Ito ngayon ang umiiral at namamayani sa pampulitika, pang-ekonomya at pangkultural na mga usapin sa lipunang Pilipino.
Samantala, patuloy na nandarayuhan, nakikibaka, nakikipagbuno o nagpapala ng buhangin ang mga OFW sa ibang bansa upang makatikim naman ng ginhawa ang kanilang pamilya sa Pilipinas.
DFA repatriates OFWs in Libya and Syria
The Department of Foreign Affairs (DFA) said today that the teams from the DFA and the Philippine Embassies in Tripoli and Damascus continue to provide assistance to Filipinos in Libya and Syria in light of escalating tensions in said countries.
In Libya, 35 Filipinos were able to board the International Organization for Migration (IOM) chartered vessel, M/V Tasuko, which sailed from the port of Tripoli at 9 p.m. local time (3 a.m. today, Manila time). It is expected to arrive in Benghazi on Saturday at 11 a.m. local time (5 p.m. Manila time).
From Benghazi, the Filipino repatriates will travel by land to the Egyptian border of Al Salom. A team from the Philippine Embassy in Cairo is already in place at the Egyptian border and will receive and assist these Filipinos in their repatriation back to Manila.
In Tripoli, Foreign Affairs Undersecretary Rafael Seguis and Philippine Ambassador to Libya Alejandrino Vicente, together with the Philippine Embassy personnel, continue to convince Filipinos to leave Libya and to assist Filipinos who have expressed their desire to be repatriated.
In Syria, as of date, some 395 overseas Filipino workers (OFWs) have already expressed their desire to come home and avail of the voluntary repatriation of the Philippine government. An Embassy team is negotiating and making the appropriate representations with their employers and with the concerned Syrian authorities for the immediate release of their exit visas.
To date, the Philippine Embassy in Damascus has already processed the exit visas of some 108 OFWs and is arranging their immediate repatriation.
Embassy officials and community coordinators in Syria continue to contact Filipinos there to inquire about their condition and to inform them of the Embassy’s voluntary repatriation program. They have also advised Filipinos not to venture outside, especially if tensions are nearby.
Upon the instruction of Foreign Affairs Secretary Albert del Rosario, DFA Undersecretary for Migrant Workers Affairs Esteban Conejos, Jr. went to Syria last week to assist the Embassy in the implementation of its contingency plan and to implement measures for the Syria-wide Alert Level 3. DFA Office of the Undersecretary for Migrant Workers Affairs (DFA-OUMWA) Executive Director Ricardo Endaya also went to Syria to assist the Embassy in the repatriation efforts.
The Embassy has activated the “Task Group on Voluntary Repatriation” wherein three teams were convened to attend to specific assignments. A five-man “outgoing calls” team from the Embassy actively calls OFWs and urges them to leave and avail of the government’s voluntary repatriation program. Another five-man “incoming calls” team receives calls from the OFWs who have decided to avail of the voluntary repatriation program. The third team, called the negotiation team, negotiates and represents the OFWs, who have expressed their desire to come home, with their employers and the concerned Syrian authorities for the immediate release of their exit visas.
Meanwhile, 12 Filipino nationals arrived Thursday, August 25, from Syria via Emirates Airways.
Representatives from the DFA, the Overseas Workers Welfare Administration (OWWA) and the Office of the Vice-President (OVP) welcomed the Filipino repatriates at the Ninoy Aquino International Airport (NAIA).
The DFA continues to attend to families of Filipinos in Libya and in Syria, briefing them about the government’s measures being undertaken and in place.
The Philippine Embassy in Damascus’ hotline number is 00-963-116-132626. Families may also e-mail their requests and concerns through the Embassy’s e-mail address pe.damascus@gmail.com.
In Manila, the DFA-OUMWA also activated hotline numbers for families of Filipinos based in Syria and in Libya, at 834-3245 and 834-3240.
Ang Kasaysayan ng mga Pilipinong Ipinatapon sa Hongkong (1897-1903)
ni Janet S. Reguindin
Social Sciences Department, Miriam College
Panimula
Marahil isa na ang Digmaang Pilipino-Amerikano sa mga paksa sa kasaysayan ng Pilipinas na sa matagal na panahon ay hindi masyadong napagtuunan ng pansin. Sa ilang taong pagsasakasaysayan, nakilala ito bilang “insureksyon” sa paniniwalang maliit na reaksyon lamang ito ng mga Tagalog sa kolonyal na pamahalaang Estados Unidos. Dulot ito malamang sa katotohanang ang mga unang nagsa-dokumento ng yugtong ito ay mga Amerikano mismo. Dahilan upang maka-Amerikano rin ang pananaw na madalas na lumilitaw.
Bilang tugon, unti-unting nagsulputan ang mga akda tungkol sa Digmaang Pilipino-Amerikano na nagbibigay-puwang sa kabayanihan ng mga Pilipino at ang kanilang nagpatuloy na pakikipaglaban simula pa sa hamon ng kolonyalismong Espanyol. Isang maituturing na obra tungkol dito ang akda ni Samuel K. Tan, ang Filipino-American War[2] na nagbigay ng bago at mas malawak na mukha ng naganap na digmaan. Binigyang-diin ni Tan na ang naganap na digmaan ay patunay sa kabayanihang Pilipino mula Luzon hanggang Visayas at lalo na, hanggang Mindanao. Isang mapanghawang akda ito na maituturing at siyang gigising pa sa ating interes na tingnan ang iba pang kasaysayang nakatago sa likod ng nasabing kaganapan.
Gayunpaman, mapapansing sa mga lumabas na bersyon ng kasaysayan ng Digmaang Pilipino-Amerikano, palagian nang paksa at pamamaraan ang tradisyunal na lapit ng pagsasakasayayan nito – ang pagtingin sa aspetong pulitikal. Pangunahing halimbawa na ang pakikipaglaban/pagsuko ng mga lider-rebolusyonaryo at ang pamahalaan ni Aguinaldo o kaya naman ay ang pakikipag-ugnayan nito kina Dewey, Pratt at sa iba pang opisyal ng Estados Unidos. Dahilan upang malimita rin ang ating kaalaman sa “pakikipaglabang pulitikal” ng mga Pilipino sa panahon ng digma.
Dahil sa nabanggit na obserbasyon at matapos mabasa ang gunita ni Hen. Jose Alejandrino,[3] nahikayat akong tingnan ang isa pang mukha ng pakikipaglaban ng mga Pilipino sa panahon ng digma. Makikita nating hindi lamang “pulitikal” ang naging pakikibaka ng mga rebolusyonaryo. Maaaring sabihin na kasama rin dito ang kanilang “pakikibakang panlipunan” kung saan lumaban din ang ating mga bayani sa hirap (literal na kakulangan kung hindi man kawalan ng pagkain, damit at iba pang pangunahing pangangailangan) at kalungkutan dahil sa pagkakawalay sa pamilya habang may nagaganap na digmaan sa bansa. Isa itong mukha ng digmaan na hindi madalas nasasalamin sa mga akdang pangkasaysayan maliban sa bahagi itong tinalakay sa akda ni Ronaldo B. Mactal (Hongkong Junta/Comite Central Filipino: Pulitika at Kontrobersiya).[4]
Ano nga ba ang kaugnayan ng paksang ito sa Digmaang Pilipino-Amerikano? Bagamat 1899 pa puputok ang digmaan, masasabing ang pagpapatapon sa mga rebolusyonaryo sa Hongkong (1897) at ang pakikipagnegosasyon dito ni Aguinaldo kay Dewey ay umpisa na ng namumuong tensyon sa pagitan ng Pilipinas at Amerika at ganap lamang itong hihinog pagsapit ng 1899. Taong 1897 din, sina Felipe Agoncillo, Jose Ma. Basa at iba pang Pilipinong nauna nang naipatapon sa Hongkong ay nagsisimula nang makipag-ugnayan sa mga rebolusyonaryo hindi lamang sa Pilipinas kundi sa iba pang bansa. Para ito sa pinaplanong pagpapatuloy ng himagsikang naumpisahan na noon pang 1896. Magpapatuloy ang mga pakikipag-ugnayang ito sa pamamagitan ng Hongkong Junta/Comite Central Filipino hanggang pumutok ang digmaang Pilipino-Amerikano at magtatapos pagsapit ng 1903.
Layunin ng papel-pananaliksik na ito na ilahad ang mga naging hamon na kinaharap ng mga rebolusyonaryong Pilipinong ipinatapon sa Hongkong mula nang tinanggap nila ang Kasunduan sa Biyak-na-Bato kapalit ng kanilang boluntaryong eksilo sa nasabing bansa noong 1897. Ang pagkakatapong ito ang nagsilang sa Hongkong Junta na siya namang pinagsimulan ng Comite Central Filipino na magpapatuloy hanggang 1903.[5] Tatangkaing maipakita ang naging buhay ng mga rebolusyonaryo sa ibang bayan at ang nagpatuloy na laban hindi lamang para sa kasarinlan kundi para labanan ang kahirapan at umangkop sa dayuhang bayan.
Paghahasik ng Bagsik[6]: Himagsikang 1896 at Paghina ng Kapangyarihang Espanyol
Masasabing ang ika-19 dantaon na ang maituturing na isa sa mga pinakamahalagang yugto ng kasaysayan ng Pilipinas. Ang panahong ito, ayon kay Teodoro A. Agoncillo[7] ang panahon ng pagsibol ng kamalayang makabayan sa hanay ng mga Pilipino. Matapos ang halos tatlong-daang taong pagkakatali ng bansa sa kalakalang Galyon, opisyal na binuksan ang Pilipinas sa pandaigdigang (malayang) kalakalan noong 1834. Kasabay ng pangyayaring ito, naging mabilis ang pagbabago sa lipunang Pilipino. May mga indiong yumaman dala ng kanilang aktibong pakikisangkot sa kalakalan; mula rito’y nakapagpaaral ng mga anak sa mga kolehiyo at unibersidad sa Maynila at maging sa Europa partikular na sa Espanya; at higit sa lahat, pumasok ang liberalismo na siyang nagluwal ng mga makabayang pagkilos upang palayain ang bansa sa matagal nang pagkakatali nito sa pang-aabuso ng kolonyal na pamahalaan ng Espanya.[8]
Bunsod ng pagkakamulat ng mga nakapag-aral na mga Pilipino at paggising ng kamalayang makabayan ng mga pangkaraniwang mamamayan na mauugat pa sa mga naunang pag-aalsa, nanabik sa kasarinlan ang bawat isa na siyang nagtulak upang kumilos para mapalaya ang bayan. Pangunahing dahilan na rin nito’y ang kawalan ng programang pang-reporma ng kolonyal na pamahalaan, patuloy na pang-aapi sa mga indio at ang pang-aabuso ng mga Espanyol. “Sama-samang naghasik ng bagsik”[9] ang mga Pilipino noong 1896 sa pamamagitan ng Katipunan na siyang pangunahing grupong lumaban sa mga Espanyol.
Bilang unang hakbang sa pagkamit ng kasarinlan, masasabing nagtagumpay ang mga Katipunero sa layuning mapahina ang kolonyal na pamahalaang Espanya at mapatunayan ang kakayahang lumaban ng mga Pilipino. Gayunpaman, hindi sapat ang katapangan at kagitingan upang tapatan ang armas ng kolonyal na pamahalaan. Ang kakulangan sa armas, pagkain at gamot ang pangunahing dahilan kung bakit tinanggap ni Aguinaldo sampu ng iba pang rebolusyonaryo ang alok na kasunduan ng pamahalaang Espanya.
Kabayanihan o Pagtatraydor? : Ang Kasunduan sa Biyak-naBato (1897)
Ang kahinaan ng pamahalaang Espanya ay makikita na sa desperadong hakbang nito na pag-aalok ng pardon sa mga rebolusyonaryong magsusuko ng kanilang armas mula Abril hanggang Mayo ng 1897. Kasabay nito’y ang matinding kampanya ng pamahalaan upang puksain ang mga manghihimagsik.[10] Sa kabila ng hakbang na ito ng pamahalaan, nagpatuloy pa rin sa pakikibaka ang bayan. Mula Cavite, dumaan sa Batangas at Rizal, hanggang sa nakarating sina Aguinaldo at ang puwersa ng mga rebolusyonaryo sa Biyak-na-Bato.
Hulyo 1897 pa lamang ay kumalat na ang balitang nasa Biyak-na-Bato na sina Aguinaldo. Hindi nakakapagtaka kung gayon na sa unang araw pa lamang ng Agosto, sa pamamagitan ni Pedro Paterno ay inumpisahan ang pag-aalok ng pardon kapalit ng pagsuko ng mga rebolusyonaryo. Malinaw na hindi kalayaan ang nais ng pamahalaan, dahilan upang hindi ito sang-ayunan ng puwersa nina Aguinaldo. Bagamat nabigo sa unang punta, nasundan pa ang panghihikayat na ito ni Paterno. Sa kabila ng matinding pag-aalok ng kasunduan mula sa kolonyal na pamahalaan, naitatag pa rin ang Republika ng Biyak-na-Bato noong Nobyembre 1, 1897. Halaw sa konstitusyon ng Cuba, inihanda nina Isabelo Artacho at Felix Ferrer ang konstitusyon ng tinawag na “Asamblea General Revolucionaria” o “Kapulungang Manghihimagsik” na nakilala bilang Republika ng Himagsikan sa Biyak-na-Bato.[11] Pagkatapos maitatag ang pamahalaan ay saka pinag-usapan ng kapulungan ang alok ni Paterno. Mula Agosto hanggang Disyembre kasi ay limang beses nang pabalik-balik si Paterno para sa alok ng kasunduan. Ayon kay Aguinaldo, ito ang dahilan kung bakit unti-unti ay naakit din sa alok na ito ang ilang heneral. Bagamat si Aguinaldo ang madalas na itinuturong nanguna sa pagsang-ayon sa kasunduan, narito naman ang kaniyang bersyon:[12]
Pagkatapos ng isang buwan ay muli na namang nagbalik sa amin sa Biyak-na-Bato si G. Paterno, sa gayon ding layon. Sa ganitong layunin at kapaparoon at kapaparito ni Don Pedro Paterno kaakbay ang tatlong galing sa bilibid, ay bumuti at lumakas ang kanilang “influencia” at naakit tuloy ang aking mga henerales. Subalit ang kaniyang iniharap na bagong kasunduan na padala ng Pamahalaang Kastila, ay tila nakaakit na sa marami kong kasamahan sa himagsikan, kaya’t muli ko na namang inanyayahan ang lahat upang talakayin naming ang bagay na ito.
Para sa aking sarili, bagamat kaakit-akit ang ganyang alok ng Pamahalaang Kastila, na maibibilang na isang malaking tagumpay ng ating Inang Bayan, ay di ako sang-ayon. Ang nais ko’y ang lubusang tagumpay ng ating bayan sa pakikihamok laban sa España o ang lubusang KALAYAAN ng ating bayan. Gayon man, sapagkat ang lahat nang aking kasamahan ay sang-ayon na sa ganyang mapanglinlang na kasunduan, lalung-lalo na si Heneral Mamerto Natividad,[13] noong siya’y nabubuhay pa, saka naisip ko na upang maiwasan ang pagbuhos ng maraming dugo at pagpapakasakit ng ating kababayan, ay napahinuhod na rin ako. (akin ang diin)
Disyembre 16, 1897 nang ganap na malagdaan nina Primo de Rivera at Emilio Aguinaldo ang huling dokumento para sa Kasunduan sa Biyak-na-Bato.[14] Kabilang ang mga sumusunod sa mga pangunahing probisyon ng nasabing kasunduan:[15]
Una: na si Hen. Emilio Aguinaldo, kasama ang Estado Mayor at iba ang pinunong manghihimagsik, ay lilisanin ang Pilipinas at malayang makapaninirahan sa Hongkong. (akin ang diin)
Ikalawa: na bilang pananagutan ng pamahalaang Kastila sa ganitong kapangakuan, ay dalawa sa kaniyang mga henerales, sina Heneral Celestino Fernandez Tejeiro at Heneral Ricardo Monet ang ipinasailalim ng pag-iingat ng ilang puno at kawal ng manghihimagsik, upang sagutin ang pagdating ni Hen. E. Aguinaldo, at mga kasama sa Hongkong, na ligtas sa anumang sagabal o duhagi.
Ikatlo: ang pamahalaang Kastila’s magbabayad sa Pamahalaang Manghihimagsik ng halagang Walong Daang Libong Piso (P800,000),[16] na babayaran sa tatlong sulong sa tseke; Apat na Raang Libong Piso (P400,000) sa pag-alis sa Biyak-na-Bato, Dalawang Daang Libong Piso (P200,000), babayaran sa Enero 1, 1898, pag naisuko ang lahat ng armas sa Biyak-na-Bato, Dalawang Daang Libong Piso (P200,000) babayaran sa Abril 1, 1898 pag may ganap nang katahimikan sa Pilipinas at pagkanta ng Te Deum sa Luneta.
Ikaapat: na ang kabuuan ng nasabing halaga na Walong Daang Libong Piso (P800,000) ay ibabayad kay Heneral Emilio Aguinaldo, at iba pang lider, at ang bahagi nito’y iuukol sa mga kapinsalaang nagawa ng nasabing digmaan.
Ikalima: na ang manghihimagsik ay isusukong lahat ang kanilang mga armas sa pamahalaang Kastila
Ikaanim: na aalisin ang lahat ng samahan sa pananampalataya sa Pilipinas, alalaon baga’y ang pagputol sa kanilang panghihimasok sa mga suliranin sa pamahalaang sibil.
Ikapito: na magkakaroon ng kalayaan sa politika at kalayaan sa pamamahayag.
Ikawalo: na hindi ipapatapon ang sinumang Pilipino sa anumang bintang sa pulitika.
Ikasiyam: na ipagkakaloob sa madla ang amnestiyang pangkalahatan at pananagutan ang kanilang katiwasayan upang maligtas sa anumang paghihiganti ng mga Frayle
Ikasampu: na palalayain ang lahat ng preso politiko.
Bagamat matapos ang ilang buwang pagpapatapon sa Hongkong ay bumalik din sina Aguinaldo at ang iba pang kasama, ang Kasunduan sa Biyak-na-Bato ang siyang nagdala sa mga rebolusyonaryo sa Hongkong upang kanilang harapin ang patuloy na himagsikan at panibagong laban sa ibang bayan.
Sa Kanlungan ng Ibang Bayan: Mga Rebolusyonaryo at Patuloy na Laban sa Hongkong (1897-1898)
Bilang pagsunod sa isinaad ng kasunduan, bago matapos ang Disyembre 1897 ay nilisan ng mga rebolusyonaryo[17] ang Biyak-na-Bato. Mula rito, tumulak sila patungong Calumpit hanggang Sual, kung saan sila sumakay sa barkong Uranus papuntang Hongkong.[18]
Bakit nga ba Hongkong ang piniling lugar nina Aguinaldo upang maging pansamantalang kanlungan nila? Nakita ng mga Pilipino ang nasabing bansa bilang mapagpalayang lugar kung saan maaring mamuhay ang mga idineklarang pilibustero ng kolonyal na pamahalaang Espanya. Ang kahalagahan ng Hongkong bilang bansang kanlungan ng mga bayaning Pilipino ay nagsimula pa sa huling hati ng ika-19 dantaon partikular na halimbawa matapos ang pag-aalsa sa Cavite noong 1872 na naging dahilan ng pagbitay sa mga bayaning Pilipino. Isa sa Felipe Agoncillo[19] sa mga ipinatapon sa Jolo ilang buwan bago sumiklab ang himagsikan ng 1896 at lumikas patungong Hapon noong Abril 1896 at mula rito’y nagpunta ng Hongkong at doon nanatili at ipinagpatuloy ang pakikipag-ugnayan sa Pilipinas.[20]
Nagbigay ng ilang dahilan si Esteban De Ocampo[21] kung bakit sa bansang Hongkong napili ng mga Pilipinong magpatapon. Pangunahing dahilan na rito ang heograpikal na lokasyon ng Hongkong sa Pilipinas. Dahil sa lapit nito sa bansa, estratehikal ang lokasyon ng Hongkong lalo na sa komunikasyon at ugnayan para sa pagpapatuloy ng himagsikan. Ang distansiya nito sa ating bansa ayon kay De Ocampo ay makikita sa patunay ng biyahe ng McCulloch, isang malaking barkong sinakyan ni Aguinaldo nang bumalik sa Pilipinas mula sa Hongkong kung saan inabot lamang ng dalawa’t kalahating araw ang paglalakbay nito. Gayundin, ang mapagpalayang klima ng pulitika (congenial political climate) sa Hongkong kung saan protektado ng mga liberal na batas at may pagkilala sa pagkakapantay-pantay ang lipunan sa ilalim ng pamamahala ng Britanya. Dahilan upang mapadali ang komunikasyon at/o ugnayan sa hanay ng mga rebolusyonaryo. Sa katunayan, ayon muli kay De Ocampo, sa limang taong operasyon ng Comite Central Filipino, hindi ito nakaranas ng anumang suliranin sa komunikasyon. Dagdag pa rito, maaaring tingnan ang salaysay ni Galicano Apacible:[22]
English chivalry inspired the Hongkong government to fulfill its sacred duty towards all political refugees. In our conflicts with some agents of the American secret service the British Government helped and protected us properly, its official declaring that so long as we complied with the laws of the colony and did not violate the avowed neutrality of England in that conflict (Spanish-American War), we could rest assured that we would receive the protection of the British government.
Dahil dito, hindi nakapagtatakang bago pa man dumating sina Aguinaldo mayroon nang naitatag na Filipino Revolutionary Committee (Disyembre 1896) na pinamunuan nina Jose Ma. Basa at Felipe Agoncillo. Pangunahing layunin nito na lumikom ng pagkain, damit, gamot at iba pang mga pangunahing pangangailangan para sa mga rebolusyonaryong patuloy na nakikipaglaban sa Pilipinas. Bagamat hindi nagtagumpay, may pagtatangka rin ang komite na magpuslit ng mga armas papasok ng Pilipinas. Ang Filipino Revolutionary Committee ang siyang magluluwal sa Hongkong Junta na siya namang mabubuo bilang Comite Central Filipino.
Pagdating sa Hongkong agad na idineposito ni Aguinaldo sa kaniyang pangalan ang tinanggap na P400,000[23] na unang bayad mula sa pamahalaang Espanya. Napagkasunduan ng mga rebolusyonaryo na ang halagang natanggap ay gagamitin sa mga susunod pang plano ng himagsikan. Tanging interes lamang ang kanilang gugugulin habang nasa Hongkong. May mga hindi sumang-ayon dito lalo na si Isabelo Artacho na nagtangka pang ihabla si Aguinaldo ngunit sa huli’y iniurong din ng una ang kaniyang plano.[24] Mula rito’y maaaring tingnan kung papaano ba namuhay ang mga rebolusyonaryo mula sa maliit na halaga ng interes ng kanilang pera.
Sa Kanlungan ng Hongkong : Mga Hamon ng Kapaligiran, Kahirapan at Kalungkutan (1898-1903)
Sa naganap na pulong ng mga rebolusyonaryo noong Enero 9, 1898, napagkasunduang hindi gagalawin ang pera sa bangko at ang gugugulin lang ay ang tubo nito na nagkakahalaga lamang ng P12,000 sa isang taon. Umupa sila ng isang malaking bahay (50 piso ang upa bawat buwan) at doon sama-samang nanirahan ang mga rebolusyonaryo, ang ilan ay may kasama pang pamilya. Ayon kay Ronaldo Mactal, mula Mayo 1898, hindi bababa sa 65 ang bilang ng mga naging kasapi ng Hongkong Junta.[25] Dagdag pa ni Alejandrino, malaya ang bawat isa na manirahan hiwalay sa malaking grupo na ito at bibigyan ng 12 pisong pensyon bawat buwan. Gayunpaman, sa hirap ng kanilang kalagayan at ng buhay sa Hongkong, iilan lamang ang humiwalay rito partikular na yaong may mga hanapbuhay doon o kaya naman ay may mga kamag-anak na tumulong sa kanila. Katulad halimbawa sa kaso ng mga Tinio, Natividad at Alejandrino na may dumating na kamag-anak at may kaunting halaga, sapat para magkaroon sila ng hiwalay na tirahan sa nagsisiksikang mga rebolusyonaryo.[26] O kaya naman ay ang kaso ni Miguel Malvar na tinulungan ng kaniyang tiyo na si Potenciano Malvar.[27]
Malinaw na isinalaysay ni Alejandrino ang kaniyang nasaksihang kalagayan ng mga rebolusyonaryo sa Hongkong. Ayon sa kaniya, sa gulang na halos 30, maaaring si Emilio Aguinaldo na ang pinakamatanda sa grupo ng mga rebolusyonaryong ipinatapon sa Hongkong. Sa kaniyang palagay, nasa edad 17 hanggang 18 ang karamihan sa mga kabataang ito at nagmula sa mga may kayang pamilya. Marami sa mga kabataang ito ay nagmula sa mga pamilyang nagmamay-ari ng mga lupain ngunit sinamsam ng kolonyal na pamahalaan kung kaya’t hirap din ang kanilang kalagayan noong panahong iyon. Lubos din ang paghanga ni Alejandrino sa mga nakita niyang sakripisyo ng mga kabataang rebolusyonaryo:[28]
…I could not help but admire those young men as I constantly saw them attired in woolen suits, sleeping on the floor, eating miserably, devoid of all forms of recreation, but always contented, buoyant in spirit and resigned. Esteban de la Rama told me that the unswerving loyalty that he has always shown to Aguinaldo was due to the fact that when he passed through Hongkong during that period, he saw the miserable existence of those Filipino exiles which Aguinaldo shared with them. (akin ang diin)
Kasabay ng kakulangan sa pondo, naging pangunahing hamon din sa mga rebolusyonaryo ang lamig ng klima sa bansang Hongkong kaiba sa klima sa Pilipinas. Dagdag pa na taglamig ang mga buwan ng Disyembre hanggang Pebrero, mga unang buwan ng pagdating ng mga Pilipino sa Hongkong. Dahil dito, isa sa mga unang nakasama sa talaan ng mga naging gastos ng mga rebolusyonaryo ay mga kasuotan para sa taglamig. Ilang halimbawa dito ay ternong lana (woolen suit) at gora (cap).[29] Kasama rin sa mga binili nila ang tabako bilang panlaban sa lamig. Kaugnay ng nakakapanibagong malamig na klima ay ang pagkakasakit naman ng mga rebolusyonaryo. Makikita ito sa mga tala ng gastos na pinambili ng medisina. Kabilang sa mga nagkasakit sina Vito Belarmino, Vitaliano Famular, Emilio Aguinaldo, Anastacio Francisco at Mariano Ponce.
Naisuma naman ni Mactal[30] ang mga gawain at gastos para sa muling pagbuhay ng himagsikan ng mga Pilipino:
Ang listahan ng mga gastusin ay magpapatunay din sa paninindigan ng ilang rebolusyonaryo na ang pagtungo sa Hongkong ay upang magpanibagong-lakas para sa muling pagpapatuloy ng rebolusyon. Ang ilan sa mga nasabing gastusin ay ang pamasahe nina Emilio Aguinaldo patungong Singapore ($15) at gastos sa Hotel Universe sa Saigon ($36). Ang mga gastos sa telegram, selyo at koreo ay nagpapakita kung saan-saan nakikipag-ugnayan ang mga rebolusyonaryo sa Hongkong. Ang ilan pa sa mga opisyal na pinagkagastusan ng Hongkong Junta ay tinta de indelible, $.60 at tinta de copier, $.70 at papel na ginagamit sa pagsulat ng liham, $2.60.
Mapupuna na pagsapit ng Abril 1898, lumaki ang naging gastusin ng mga rebolusyonaryo para sa mga telegrama at selyo. Ang madalas na pinatutunguhan ng mga telegrama ay ang Paris, Pransya, Yokohama, Hapon, London, Inglatera, Maynila at maging sa Tiensin sa Tsina. At pagsapit ng Mayo, ang listahan ng mga gastusin ay malinaw na nagpapakita na naghahanda na ang mga rebolusyonaryo sa pagpapatuloy ng rebolusyon na kanilang nasimulan na noon pang nakaraang buwan. Ang ilan sa mga nasabing pinagkagastusan ay ang tingga ($166) na maaaring gagawing bala, tatlong largabista ($42), pambili ng gamot ($200), 8 ternong military ($28) at telang seda sa paggawa ng bandera ($50).
Sa kabila ng mga sinasabing pagtitipid at hirap, mapapansin namang kasama sa listahan ng mga gastos ay relo at sombrero o kaya naman ay ang pagpapakuha ng mga larawan. Bagay na para kay Mactal ay pangkaraniwan lamang sa mga Pilipinong nakapunta sa ibang bansa.
Sa panahon ng kagipitan, sari-saring kuwento ng kabayanihan ang makikita sa hanay ng mga Pilipino. Pinaka-interesante na rito ang kuwento ni Teodoro Sandiko na habang pasahero sa barko ay nagpanggap na Hapon na kumukuha ng litrato sa mga pasahero upang makalikom ng kabayaran para sa kaniyang biyahe papuntang Hongkong mula sa Alemanya. Bilang pagkakakitaan naman habang nasa Hongkong, bumili siya ng bisikleta upang magturo sa mga nais matuto. Nagturo rin siya ng boksing, buno, at eskrima maging ng iba’t ibang wika. Mga Ingles ang karaniwang tumatangkilik sa hanapbuhay na ito ni Sandiko.[31]
Kaiba naman sa mga karanasan ng mga pangkaraniwang Pilipino sa Hongkong ang mga kinaharap ng ilang opisyal at/o kinatawan ng Pilipinas sa ibang bansa. Kung ang mga karaniwang Pilipino/rebolusyonaryo ay nagsisiksikan sa isang bahay at nagtitipid sa kanilang mga pagkain at iba pang pangangailangan, ang mga kinatawan naman ng bansa marahil dahil sa kalikasan ng kanilang katungkulan ay iba rin ang suliranin. Halimbawa, sa kaso ni Galicano Apacible, ang pagtira sa mumurahing hotel at pagkain sa mga mumurahing restawran ang kaniyang sakripisyo.[32] Maliban pa rito, sa liham ni Galicano Apacible sa kaniyang kapatid na si Leon noong Hulyo 6, 1900,[33] nabanggit niyang habang nasa Amerika ay nakatira siya sa Auditorium Hotel Chicago at nagbabayad ng $6.00 (P12.00) isang araw para sa isang kuwarto. Malaking halaga ito kung ikukumpara sa P50.00 na upa bawat buwan ng mga nagsisiksikang rebolusyonaryo sa Hongkong.
Sa kabilang banda, kasama naman sa mga pinagkagastusan ni Mariano Ponce (kinatawan sa Hapon) ang ilang kasangkapan tulad ng kubyertos, mesang sulatan, relo para sa mesa, 2 kutson, 10 kuwaderno, mga palamuti sa sala, at kumot. Malaki rin ang gastos ni Ponce sa bayad sa bahay, katulong at labandera, maging sa mga libro at subskripsiyon sa diyaryo.[34]
Katulad ng buhay ng mga Pilipinong manggagawa sa ibang bansa sa kasalukuyan, nakaranas din ang mga rebolusyonaryo/kinatawan ng Pilipinas ng kalungkutan dulot ng pagkakawalay sa kanilang mga pamilya lalo na’t pumutok na ang Digmaang Pilipino-Amerikano. Ang pagiging malayo sa pamilya sa panahon ng kaguluhan ang siyang nagdulot ng pagkabalisa sa mga Pilipino sa labas na bansa. Makikita ito sa mga palitan ng liham nina Ponce at Apacible lalo na sa huling bahagi ng 1899 hanggang 1900.[35] Masasabing bago nagtapos ang Comite Central noong 1903, naging suliranin pa rin ng mga rebolusyonaryo ang pondo[36] bagamat sa ilang taong pagiging aktibo nito, napatunayan pa rin ng mga bayaning Pilipino na may iba’t ibang mukha ang himagsikang pambansa, sa loob man o sa labas ng bayan.
Konklusyon
Muling napatunayan sa pananaliksik na ito na hindi lamang sa aktwal na labanan sumabak ang ating mga bayaning rebolusyonaryo. Makikita sa akdang ito na nasubukan din ang kanilang tapang upang harapin ang kakulangan sa pondo, pagkain, damit at iba pang pangunahing pangangailangan. Pinakamasakit marahil ang karanasang wala kang kaginhawaan sa isang dayuhang bayan. Ito ang naranasan ng mga rebolusyonaryong Pilipino sa Hongkong.
Kung tutuusin, maituturing itong ekstensyon ng hirap ng mga Pilipino mula sa Pilipinas noong panahon ng digmaan. Bagamat hindi natin maikakaila na nagkaroon na ng negatibong imahe ang mga rebolusyonaryong umano’y “nagbenta” ng ating pakikipaglaban para sa kalayaan, naipakita pa rin sa papel na ito na naging mahirap ang kanilang pamumuhay sa dayuhang bayan. Maaaring tingnan itong negatibo dahil naantala ang himagsikan ngunit sa isang banda, malinaw rin ang layuning muling buhayin ang himagsikan sa pamamagitan ng pondong nakuha sa kolonyal na pamahalaan. Ang naising ito ay makikita sa uri ng pamumuhay na isinakripisyo ng mga Pilipinong ipinatapon sa Hongkong.
Gayunpaman, kung nakita natin ang ibang mukha ng kabayanihan, makikita rin naman ang iba’t ibang lebel ng pagsasakripisyo ng mga Pilipino sa ibang bansa. Isang malinaw na halimbawa rito ang “sakripisyo” sa pagkain at tirahan ng mga karaniwang rebolusyonaryo sa Hongkong na kaiba sa “pagtitiis” ng mga kinatawan ng Pilipinas sa ibang bansa partikular na nina Felipe Agoncillo at Mariano Ponce. Ibig sabihin, hanggang sa kalagayang ito, makikita ang pagkakaiba ng mga pangkaraniwang rebolusyonaryo sa mga may mataas na katungkulan sa pamahalaan.
Sa huli, kabayanihan pa ring maituturing ang pinatunayan ng mga rebolusyonaryong ipinatapon sa Hongkong. Kabayanihang pinatunayan sa labas ng bayan ngunit para sa bayan pa rin, sapagkat sa huli, ang mga pakikipaglabang ito ang siya pa ring naging puhunan ng mga Pilipino sa aktwal na digmaan/pakikipaglaban.
Apendise
1.1
Ang mga sumusunod na pangalan ang listahan ng 36 rebolusyonaryong kasama ni Aguinaldo na nagpatapon sa Hongkong noong Disyembre 1897:
Pedro Aguinaldo
Tomas Aguinaldo
Joaquin Alejandrino
Celestino Aragon
Jose Aragon
Primitivo Artacho
Vito Belarmino
Agapito Bonzon
Antonio Carlos
Eugenio de la Cruz
Agustin de la Rosa
Gregorio H. del Pilar
Valentin Diaz
Salvador Estrella
Vitaliano Famular
Dr. Anastacio Francisco
Pedro Francisco
Francisco Frani
Maximo Kabigting
Vicente Kagton
Silvestre Legazpi
Teodoro Legazpi
Mariano Llanera
Doroteo Lopez
Vicente Lukban
Lazaro Makapagal
Miguel Malvar
Tomas Mascardo
Antonio Montenegro
Benito Natividad
Carlos Ronquillo
Manuel Tinio
Miguel Valenzuela
Wenceslao Viniegra
Escolastico Viola
Lino Viola
Batis: Dumindin, Arnaldo. Philippine-American War, 1899-1902. nasa philippineamericanwar. webs.com. Abril 03, 2011.
1.2
Talaan ng mga gastos ng Hongkong Junta noong Enero 5, 1898
| Pangalan | Kasuotang Binili | Halaga (dolyar) |
| Benito Natividad | 2 kamisa | 2.80 |
| 1 kurbata | 1.00 | |
| Joaquin Natividad | 1 pares ng kamisa | 2.80 |
| Lino Viola | 3 pares ng kamisa | 4.20 |
| Maximo Kabigting | 2 pares ng kamisa | 2.80 |
| Manuel Tinio | 2 pares ng kamisa | 2.80 |
| Gregorio del Pilar | 2 pares ng kamisa | 2.80 |
| Wenceslao Viniegra | 2 pares ng kamisa | 2.80 |
| Tomas Mascardo | 2 pares ng kamisa | 2.80 |
| Celestino Aragon | 1 pares ng trahe (terno) | 10.00 |
| Agustin de la Rosa | 1 pares ng trahe (terno) | 10.00 |
| Joaquin Alejandrino | 1 pares na may kulay na terno | 17.00 |
| 2 pares ng kamisa | 2.80 | |
| 64.60 (Kabuuang Halaga |
Batis: Philippine Revolutionary Papers (Rolyo 5), ayon sa pananaliksik ni Mactal, 2000, pah. 152.
TALASANGGUNIAN
Primaryang Batis
Aguinaldo, Emilio. Mga Gunita ng Himagsikan. Maynila: Christina Aguinaldo Suntay (Publisher). 1964.
____________. “True Account of the Philippine Revolution” nasa Mauro Garcia (patnugot). Aguinaldo in Retrospect (A Volume Issued to Commemorate the Century of General Emilio Aguinaldo y Famy with Documents on the Philippine-American War, 1898-1901 and the First Philippine Republic). Maynila: Philippine Historical Association. 1969.
Alejandrino, Jose. The Price of Freedom (La Senda del Sacrificio), Episodes and Anecdotes of our Struggles for Freedom. Maynila: M. Colcol and Company. 1949.
Ponce, Mariano. Cartas Sobre La Revolucion. Salin nina Ma. Luisa T. Camagay at Wystan dela Peña. Quezon City: Sentro ng Wikang Filipino, Office of Research Coordination, Unibersidad ng Pilipinas. 1997.
Sheridan, Richard Brinsley. The Filipino Martyrs, A Story of the Crime of February 4, 1899. John Lane: The Bodley Head, London and New York, 1900. Muling inilathala sa Pilipinas ng Malaya Books Inc. 1970.
Turot, Henri. First Philippine President, 1898-1901, Emilio Aguinaldo (translated from French by Pacifico A. Castro). Paris. 1900 nasa Eyewitness Accounts in 1900 of the Philippine Revolution, The Philippine-American War and the United States Occupation of the Philippines by a French Journalist and a British Observer.
Whitmarsh, Phelps. “Through Filipino Eyes: An Authorized Interview with the President of the Filipino Junta at Hong Kong” nasa The Outlook. Tomo 63. Bilang 4. Disyembre 2, 1899.
Wildman, Edwin. Aguinaldo: A Narrative of Filipino Ambitions. Boston: Lothrop Pub. 1901.
Aguinaldo’s Odyssey (As Told in the Diaries of Col. Simeon Villa and Dr. Santiago Barcelona). Manila: Publications of the Bureau of Public Libraries. 1963.
Sekondaryang Batis
Agoncillo, Teodoro A. History of the Filipino People, 8th Edition. Quezon City: Garotech Publishing. 1990.
______________. “On Aguinaldo” (Paper read at the program held under the auspices of the Philipine Historical Association to Commemorate the 97th Birth Anniversary of General Emilio Aguinaldo on March 22, 1966).
Alzona, Encarnacion. Galicano Apacible: Profile of a Filipino Patriot. Philippines: Apacible Family. 1970.
De Ocampo, Esteban with the collaboration of Alfredo B. Saulo. First Filipino Diplomat, Felipe Agoncillo (1859-1941). Manila: National Historical Institute. 1994.
Dumindin, Arnaldo. Philippine-American War, 1899-1902. nasa philippineamericanwar. webs.com. Abril 03, 2011.
Fabella. Gabriel F. “The Role of Aguinaldo in History” (Paper read at the program held under the auspices of the Philipine Historical Association to Commemorate the 97th Birth Anniversary of General Emilio Aguinaldo on March 22, 1966).
Mactal, Ronaldo B. Hongkong Junta/Comite Central Filipino: Pulitika at Kontrobersiya. Maynila: De La Salle University Press. 2000.
Navarro, Atoy at Ryan Palad. Tayabas: Pagmumulat sa Kasaysayan, Himagsikan at Sentenaryo. Quezon City: Limbagang Pangkasaysayan. 1998.
Reysio-Cruz, Amelita. Gen. Miguel Malvar: The Biography of a Consummate Filipino. Manila: National Historical Institute. 1998.
Schumacher, John. The Making of a Nation: Essays on 19th Century Philippine Nationalism. Quezon City: Ateneo de Manila University Press. 1991.
Tan, Samuel K. Filipino-American War, 1899-1913. Quezon City: University of the Philippines Press. 2002.
[1] Papel na ipinasa kay Dr. Ma. Luisa T. Camagay, bilang tugon sa mga pangangailangan ng kursong KASAYSAYAN 208 (Digmaang Pilipino-Amerikano), Ikalawang Semestre, AT 2010-2011.
[2] Samuel K. Tan, Filipino-American War, 1899-1913. Quezon City: University of the Philippines Press, 2002.
[3] Jose Alejandrino, The Price of Freedom (La Senda del Sacrificio), Episodes and Anecdotes of our Struggles for Freedom. Maynila: M. Colcol and Company. 1949.
[4] Ronaldo B. Mactal, Hongkong Junta/Comite Central Filipino: Pulitika at Kontrobersiya. Maynila: De La Salle University Press. 2000.
[5] Mactal, 2000, pah. 3.
[6] Unang ginamit ito ni Atoy Navarro sa kaniyang akda kasama si Ryan Palad, Tayabas: Pagmumulat sa Kasaysayan, Himagsikan at Sentenaryo. Quezon City; Limbagang Pangkasaysayan, 1998.
[7] Teodoro A. Agoncillo, History of the Filipino People, 8th edition. Quezon City: Garotech Publishing, 1990, pah. 115.
[8] John Schumacher, The Making of a Nation: Essays on 19th Century Philippine Nationalism. Quezon City: Ateneo de Manila University Press. 1991. pah. 16-19.
[9] Navarro at Palad, 1998.
[10] Agoncillo, 1990, 181.
[11] Emilio Aguinaldo, Mga Gunita ng Himagsikan, Maynila: Christina Aguinaldo Suntay (Publisher), 1964, pah. 256-260.
[12] Aguinaldo, 1964, pah. 264.
[13] Bagamat sinabi ito ni Aguinaldo, mahalaga ring banggitin na sa gunita naman ni Jose Alejandrino (The Price of Freedom, (La Senda del Sacrificio), Episodes and Anecdotes of our Struggles for Freedom, 1949, pah. 38), kaniyang ipinahayag ang paghanga kay Mamerto Natividad bilang rebolusyonaryo. Sa katunayan, sinabi ni Alejandrino na kung nabuhay lamang si Natividad, marahil ay hindi nito pinayagan ang Kasunduan sa Biyak-na-Bato.
[14] Para sa kabuuang kopya ng Kasunduan sa Biyak-na-Bato, maaaring tingnan ang apendise ng Mauro Garcia (patnugot), Aguinaldo in Retrospect (A Volume Issued to Commemorate the Century of General Emilio Aguinaldo y Famy with Documents on the Philippine-American War, 1898-1901, and the First Republic), Manila: Philippine Historical Association, 1969.
[15] Aguinaldo, 1964, pah. 265-266 ; bagamat mas marami ang probisyong sinabi ni Aguinaldo, mayroon ding kopya ng “Pact of Biak-na-Bato, Principal Provisions” na matatagpuan sa Turot, Henri. First Philippine President, 1898-1901, Emilio Aguinaldo (translated from French by Pacifico A. Castro). Paris. 1900 nasa Eyewitness Accounts in 1900 of the Philippine Revolution, The Philippine-American War and the United States Occupation of the Philippines by a French Journalist and a British Observer, pah. 137.
[16] Ayon kay Aguinaldo (1964, pah. 265), hindi ito nasunod kung kaya’t sa kabuuan ay apat na daang libo (P400,000) lamang ang tinanggap ng mga rebolusyonaryo.
[17] Makikita sa Apendise (1.1) ang listahan ng mga rebolusyonaryong kasama umano ni Aguinaldo ayon sa bersyon ni Dumindin, Arnaldo. Philippine-American War, 1899-1902. nasa philippineamericanwar. webs.com. Abril 03, 2011. Gayunpaman, kung titingnan ang iba pang batis, magkakaiba ang sinasabing bilang ng mga rebolusyonaryong kasama ni Aguinaldo nang magtungo sa Hongkong: 42 ayon kay Edwin Wildman, Aguinaldo: A Narrative of Filipino Ambitions. Boston: Lothrop Pub. 1901, pah. 47; at Sheridan, Richard Brinsley. The Filipino Martyrs, A Story of the Crime of February 4, 1899. John Lane: The Bodley Head, London and New York, 1900. Muling inilathala sa Pilipinas ng Malaya Books Inc. 1970, pah. 22; samantalang 50 naman sa bersyon ni Alejandrino, 1949, pah. 81 at huli; “46 na mga tagasunod” ayon kay Mariano Ponce, Cartas Sobre La Revolucion. Salin nina Ma. Luisa T. Camagay at Wystan dela Peña. Quezon City: Sentro ng Wikang Filipino, Office of Research Coordination, Unibersidad ng Pilipinas. 1997, pah. 93.
[18] Wildman, 1901, pah. 47; Alejandrino, 1949, pah. 81 ; Amelita Reysio-Cruz, Gen. Miguel C. Malvar: The Biography of a Consummate Filipino. Manila: National Historical Institute, 1998, pah. 92.
[19] De Ocampo, Esteban with the collaboration of Alfredo B. Saulo. First Filipino Diplomat, Felipe Agoncillo (1859-1941). Manila: National Historical Institute, 1994, pah. 70.
[20] De Ocampo, 1994, pah. 2.
[21] De Ocampo, 1994, pah. 71.
[22] Encarnacion Alzona, Galicano Apacible: Profile of a Filipino Patriot. Philippines: Apacible Family, 1970, pah. 62-63.
[23] Bagamat hindi na nasundan pa ang dapat na P800,000 napagkasunduan, dahilan upang bumalik ang puwersa ni Aguinaldo sa kalagitnaan ng 1898 upang ipagpatuloy ang himagsikan at/o pakikipaglaban.
[24] Gabriel F. Fabella, “The Role of Aguinaldo in History” (Paper read at the program held under the auspices of the Philipine Historical Association to Commemorate the 97th Birth Anniversary of General Emilio Aguinaldo on March 22, 1966), pah. 21. ; Alejandrino, 1949, pah. 81 ; Mactal, 2000, pah. 149.
[25] Mactal, 2000, pah. 149-150.
[26] Alejandrino, 1949, pah. 82-84.
[27] Reysio-Cruz, 1998, pah. 92.
[28] Alejandrino, 1949, pah. 82-83.
[29] Mga salin na ginamit ni Mactal, 2000, pah. 151 ; Makikita sa Apendise (1.2) ang Talaan ng mga detalye ng gastos noong Enero 5, 1898.
[30] Mactal, 2000, pah. 158.
[31] Alejandrino, 1949, pah. 28-29.
[32] Alzona, 1970, pah. 105.
[33] Alzona, 1970, pah. 85-86.
[34] Mactal, 2000, pah. 164.
[35] Ponce, 1997, pah. 231.
[36] Tungkol sa paglilinaw sa pinuntahan ng perang tinanggap ng mga rebolusyonaryo mula sa Kasunduan sa Biyak-na-Bato, maaaring tingnan ang gunita ni Alejandrino, 1949, pah. 87.
Huwag ipagdiwang ang buwan ng wika
ni Michael Charleston Chua (May permiso ng may akda ang paglalathala ng kanyang kolum na Walking History sa Good Morning Philippines)
Dahil kaarawan ngayon ng Pangulong Manuel Quezon na nag-adhika na magkaroon ng isang Pambansang Wika na batay pangunahin na sa Tagalog ngunit kabilang dapat ang mga salita mula sa ibang mga wika sa Pilipinas, kaibigan, tara, usap tayo… sa Filipino.
Madalas ako makakita ng mga karatula sa mga paaralan ngayon na ipinagmamalaki na “This is an English-Speaking Zone.” Diumano upang tayo ay maging “globally-competitive,” ipinatupad ng nakaraang administrasyon ang polisiya na halos lahat ng asignatura ay dapat itinuturo sa Ingles. Dito, kapag ikaw ay nagsasalita sa Ingles, kahit wala namang laman ang sinasabi mo, ang tingin sa iyo ay matalino. Sa isang mamahaling kolehiyo aming nakita minsan ni Dr. Zeus Salazar, “English is the language of leaders.” Sabi niya, “Bakit? Si Napoleon ba iningles ang mga Pranses? Si Mao ba iningles ang mga Tsino?”
Kahit marami ngayon ang “wrong grammar” sa paggamit ng Ingles, ipinagmamalaki natin na mas marami pa ring nagsasalita ng Ingles dito sa Pilipinas kaysa sa Inglatera. Kung totoo ito, bakit tila hindi tayo mga pinuno sa daigdig? Bakit tayo naghihirap? Bakit walang sapat na marangal na trabaho sa bansa na kinakailangan na matuto tayo ng Ingles upang magsilbi sa pangangailangan ng mga dayuhan sa mga kasambahay, nars at caregiver at tagasagot ng telepono? Bakit ang Hapon, Tsina, Europa ay mayaman kahit na maging ang mga CEO ng kanilang mga kumpanya ay bobo sa Ingles? Sapagkat ang biyaya ng edukasyon, ekonomiya at pulitika dito sa Pilipinas ay nananatili lamang sa mga marunong mag-Ingles. Ang may kontrol sa wika ay may bahagi sa kapangyarihan. Maraming dahilan kung bakit tayo mahirap, ngunit hindi ba’t kabilang dito ang katotohanang hindi talaga makasawsaw ang mas nakararami sa mga isyu ng pagkabansa? It’s the language, stupid.
Samahan niyo ako at hirayain natin (let’s imagine): Sa kabila ng iba’t ibang wika na nakapaloob sa Kapilipinuhan, tayo ay nagkakaintindihan sa isang wika na mula sa ating kapuluan. Ayon kay Dr. Salazar, “Gumagamit ng mga konsepto at ugali na alam natin lahat ang kahulugan, …pati ang relasyon ng mga kahulugang ito sa isa’t isa. Ito ay nangyayari lamang kung iisa ang ‘code’—ibig sabihin, may isang pangkabuuang pag-uugnay at pagkakaugnay ng mga kahulugan, kaisipan at ugali. Mahalaga (at pundamental pa nga) rito ang iisang wika.” Imbes na sa Ingles lamang nakalimbag ang Harry Potter o Twilight saga, ito ay isinasalin sa wikang mababasa na rin ng mas nakararaming Pilipino; na naglilimbag na tayo ng mga aklat ukol sa pilosopiya, quantum physics o quantum mechanics sa ating sariling wika; Na sa sistemang legal sa Pilipinas hindi na naagrabyado sa kaso ang mga mahihirap dahil wala silang maintindihan; Na naisasama na ang mahihirap sa biyaya ng ating ekonomiya dahil naiintindihan na nila ito; Na unti-unting nabubuo ang ating bansa dahil “nag-uusap tayo,” tulad ng sinasabi ni Boy Abunda, ukol sa ating sariling kasaysayan at karanasan, natutuklasan natin ang ating sariling lakas, at sa pagkakaintindihan nabubuo ang repseto sa isa’t isa, na nagbubunsod ng pagkakaisa sa kabila ng pagkakaiba-iba. Hindi ba napakanda ng bansa natin kung ganoon?
Ito ang layunin ng Pantayong Pananaw at Bagong Kasaysayan, iskwelang pangkaisipan na sinimulan ni Dr. Salazar at patuloy na pinapanday ng mas nakababatang mga historyador (Para sa buong paliwanang, puntahan ang http://bagongkasaysayan.org), na sa pagbabalik-tanaw natin sa kasaysayan na “may saysay” sa atin, sa ating sariling wika, para sa bayan, mas maiintindihan natin ang ating sarili. Maliit kasi ang tingin natin sa ating sarili dahil sa mga “historia” na isinulat ng mga dayuhan sa kanilang perspektiba at nagturo sa atin na umasa lamang sa kanila. Bagama’t marami ang nagsusulat ukol sa ating kultura at kasaysayan, marami ang hindi nito naaabot dahil sa Ingles lamang nasusulat ang mga ito.
Hindi tayo maaaring maging “globally competitive” kung hindi tayo nagkakaintindihan bilang bansa at hindi matibay ang ating kultura. Sapagkat ang nais ng globalisasyon ay magkaroon ng isang kultura ang daigdig upang mabenta ang mga produkto ng mga dominanteng bansa. Magigising tayo minsan na wala na tayong pagkakakilanlan, na patay na ang ating pagkabansa tulad ng sinabi ni Simoun kay Basilio sa mga nobela ni Rizal. Imbes na mapakinabangan natin ang globalisasyon, magagamit lamang tayo nito.
May mga nag-adhika noon na Ingles na ang maging pambansang wika tulad nina Isidoro Panlasigui. Tinuruan na daw kasi ang Pilipino na magbasa ng Ingles, at may grupo na ayaw tanggapin ang Tagalog/Filipino bilang wikang pambansa. Ngunit, ibang usapan kasi kung naiintindihan talaga ang kayang basahin. Marami na sa kapuluan ang nakakaintindi ng Filipino dahil sa media. Ang wika kasi ay kultura. Ibig sabihin, hindi mairerepresenta ng isang dayuhang wika ang yaman ng ating kultura at damdamin tulad ng isang wika mula sa Pilipinas. Ang “rice” sa Ingles ay palay, bigas, kanin, bahaw, tutong, sinangag, lugaw at iba pa sa Filipino.
Kapuri-puri ang halimbawa ng Pangulong Noynoy Aquino na kausapin ang bayan sa wika nito. Nasa diwa siya ng kanyang ina na kahit elitista at Inglesera ay inutos sa kanyang Executive Order 335 na gamitin ang Filipino sa mga gawain ng estado. Ayon kay Adrian Cristobal noong 1988, “This…is what President Corazon Cojuangco Aquino can legitimately parade as her achievement…: That she has inducted the government and therefore the political realm into the same universe inhabited by the many….. It is her one true act of statesmanship, an act that bolder presidents couldn’t dare because of the loud objections of regional leaders…. This presidential act will do more for our nationhood than any gesture at leadership.” 1 Agosto kapwa namatay ang Pang Quezon (1944) at Pang. Cory (2009). Sana alalahanin din ang huli na tagapagtaguyod ng Wikang Pambansa sa buwan na ito at tunay na ipatupad ang kanyang magandang sinimulan.
Totoo, mahalaga pa rin sa akin ang matuto, magsulat at magsalita ng Ingles, at maganda pa nga matuto pa tayo ng Espanyol, Tsino, Aleman, Italiano, at iba pa. Ngunit mali na itaguyod ang dayuhang wika habang isinasakripisyo nating ang pag-usbong ng Filipino at mga wika sa Pilipinas hindi lamang sa akademya kundi sa pamahalaan at ekonomiya. Ito ay isang krimen sa ating kultura. Kung patuloy na ipapatupad ang “English Only Policy” sa mga paaralan, nag-aaksaya lang tayo ng panahon, huwag na nating ipagdiwang ang Buwan ng Wika.
Sa mga nagtataguyod ng Filipino at ng mga wika sa Pilipinas, huwag mag-alala. May kakampi tayo kay Emilio Jacinto, “tunay na [mahalaga ang] tao kahit laking-gubat at walang nababatid kundi ang sariling wika.”
___
Sa Setyembre 15-16, magkakaroon ng taunang kumperensya ang Philippine Historical Association bilang pagdiriwang ng Linggo ng Kasaysayan ukol sa papel ng kasaysayan sa pagtuturo ng ibang disiplina sa mga agham panlipunan na gaganapin sa gusali ng Pambansang Komisyong Pangkasaysayan ng Pilipinas sa Daang Kalaw, Lungsod ng Maynila. Para sa impormasyon, tumungo sa aming bahay-dagitab, http://www.pha1955.blogspot.com.
OFW accused of stealing a diamond wedding ring to be home soon
A female overseas Filipino worker (OFW) who was accused of purportedly stealing her employer’s diamond wedding ring worth 375,000 Saudi rials, roughly equivalent to P4.4-M, will be released and repatriated soon, according to Migrante-Middle East (M-ME), a Filipino migrants rights’ group actively providing assistance to distressed OFWs.
Migrante-Middle East regional coordinator John Leonard Monterona, on a statement, identified the OFW who was given an alias ‘Rosalinda’, 29 years old, a native of Pililla, Rizal province.
OFW Rosalinda managed to call M-ME’s Monterona asking for assistance as she has been accused of stealing her employer’s diamond wedding ring.
“Napagbintangan po akong magnakaw ng wedding ring worth 375,000 rials. Di ko po talaga ginawa iyon,” Rosalinda told Monterona during the conversation.
Monterona said that he was convinced that OFW Rosalinda did not commit the crime hurled against her.
“We gathered more information from POLO-OWWA official handling her case and other individuals who are privy to the accusation and she swearing to us that she did not steal her employer’s wedding ring were enough reasons for us to believe that she had indeed never committed the crime,” he averred.
Monterona said his group immediately coordinated with the POLO-OWWA officials in Dammam, eastern part of Saudi Arabia, and with the officers of the Saudi Social Welfare Agency (SSWA) branch in Dammam, where Rosalinda has been temporarily seeking refuge.
Monterona said Rosalinda told him that she was brought to Dammam Central jail only for five days, after which she was transferred to SSWA sometime in July.
On August 17, Monterona said he received a short message (SMS) from OFW Rosalinda stating “Everything is settled Sir John. This week, by God’s will, I’ll be home in the Philippines. Thank you.”
“I immediately called her as I am so glad to read her SMS and eager to talk with her over the phone about the good news. She confirmed to me that the SSWA helped mediate with her employer,” Monterona added.
Monterona quoting OFW Rosalinda who told him that her employer agreed to withdraw the case filed against her after SWWA officials promised that it will arrange to raise an amount as payment for the ‘lost’ wedding ring.
“It’s a lucky break for her! We and her family seem to be hopeless since a formal complaint had already been filed in Court,” Monterona disclosed.
“In behalf of the family of OFW Rosalinda, we would like to convey our sincere appreciation to SSWA officials in Dammam who helped her gain her freedom and her eventual repatriation. After all she never committed a crime, so she must be freed!” Monterona concluded.
Hotline numbers for OFWs in Syria
For OFWs in Syria and their families : The contact number of the Philippine Embassy in Damascus is 00963116132626 or you can call the DFA hotline 834-33-33/8343245. You can also reach the Philipine Embassy in Syria via email: pe.damascus@gmail.com.
DFA warns OFWs to leave Syria now
Department of Foreign Affairs Secretary Alberto Romulo has warned overseas Filipino workers (OFWs) in Syria to leave the country as soon as possible due to escalating violence.
Romulo said the DFA is raising Alert Level 3 for the entire country of Syria effective today as internal conflict between political leaders and parties has mobilized thousands to go on marches that caused eruption of violence on the streets.
“Under Alert Level 3 (voluntary repatriation), all Filipinos working and residing in Syria are enjoined to leave Syria and the Philippine Government will provide for the repatriation cost,” Romulo said in the DFA press statement.
He likewise directed the Philippine Embassy in Damascus to intensify its efforts to reach out to Filipinos and convince them that now is the time to consider leaving Syria.
There are more or less 5,000 OFWs in Syria who mostly work as domestic helpers. The Department of Labor and Employment estimated that 90 percent of the OFWs in Syria are illegal.
Tagum City wins 2011 UNESCO International Literacy award
An international jury has chosen the City Literacy Coordinating
Council (CLCC) of Tagum City in Davao del Norte as this year’s
Honorable Mention winner of the United Nations Education, Scientific
and Cultural Organization (UNESCO) King Sejong Literacy Prize.
Tagum City’s literacy program was cited for its Peace Management
Literacy and Continuing Education through a Night Market Program. The
program uses peace education activities, literacy teaching and
business entrepreneurship to generate employment for the marginalized
sector. One of its main goals is to sustain a peaceful urban
environment.
Education Secretary Armin Luistro said the award showed how literacy
such as basic skills in reading, writing and numeracy can empower
people to better direct and control their lives.
“At the end of the day, literacy gives everyone a fighting chance to a
better life,” Luistro added.
The theme of this year’s UNESCO International Literacy Prizes is
literacy and peace with special consideration to gender equality. It
is awarded to individuals, governments or governmental agencies and
non-government organizations in recognition of their effective
practices and successful results in the field of literacy throughout
the world.
Years before 2004, night market vendors belonging to different
cultural roots were already visible in Tagum City, positioning
themselves anywhere they please and leaving mounds of garbage all over
the place.
This prompted City Mayor Rey Uy to introduce the night market program
which gave small and medium entrepreneurs the opportunity to sustain
their businesses in accordance with an ordinance on the revised code
of economic enterprise of the city.
The ordinance also offered a functional literacy program for the
vendors which included lessons on values formation, literacy, health
awareness, financial literacy and management, solid waste management
and peace education.
“One of the most visible effects of these literacy initiatives is that
many people visit the night market and roam the city streets without
fearing for their lives….and a peaceful community engenders a
vibrant economic activity,” explained Uy.
The UNESCO King Sejong Literacy Prize was created in 1989 by the
Republic of Korea.