Ayaw ni Bonifacio

Ni Hernan S. Melencio

BERTDEY ngayon ni Ka Andy Bonifacio, ang bayaning pinagtaksilan ng kapalaran at ng mga dating kakampi sa himagsikan laban sa mga Kastila.

Ang kataksilan ding ito umano ang dahilan kung bakit araw ng kapanganakan (Nobyembre 30, 1863) ang ginugunita natin bilang Bonifacio Day at hindi araw ng kamatayan (Mayo 10, 1897), di tulad ng Rizal Day na araw ng kamatayan ni Ka Joey Rizal (Disyembre 30, 1896) nung barilin siya sa Luneta.

Gusto kasing iwasan ng mga gumawa ng batas na alalahanin ng taumbayan na kapwa Pinoy at mga kasangga ang tumumba sa “Ama ng Himagsikan” tuwing darating ang araw ng paggunita sa kabayanihan niya. Bagay na may pagka-estupido dahil kapanganakan o hindi, laging kasama sa paggunita kung bakit at paano namatay si Bonifacio.

Alam ng lahat na si Ka Emil Aguinaldo ang nagpapatay sa kanya. (Kahit itinanggi ito ni Ka Emil na nagsabing gusto lang niyang ipatapon ang kalaban niya sa pulitika at si Hen. Nano Noriel ang nag-utos ng pagpatay, hindi pa rin maitatatwang tuta niya si Noriel at ito ang arkitekto ng pandaraya sa eleksyon sa Tejeros, Cavite kung saan si Ka Emil ang nahalal na pangulo ng Katipunan.)

Kumpara sa iba pa nating mga bayani, si Ka Andy na yata ang pinakakawawa. Hindi siya iginagalang ng mga burgis na may kontrol ng pamahalaan. May pagkakataong ginawang National Heroes Day ang Bonifacio Day at kamakailan lamang ito naging Bonifacio Day ulit matapos ang maraming reklamo. Aping-api rin siya kahit sa paglalagay ng imahe ng bayani sa pera. Noong may dalawang piso pang sensilyo noong 1980s, solo ang imahe ni Ka Andy, kaso tinanggal nila sa sirkulasyon ang dalawang piso at bilang konswelo de bobo, isinama ang imahe niya sa imahe ni Apol Mabini sa sampung piso. Maging ang kalsadang ipinangalan sa kanya e Boni Avenue na lamang ngayon.

Lagi siyang ikinukumpara kay Ka Joey, at kahit sa pagtuturo ng kasaysayan madalas iniiwasan ang maraming detalye ng kanyang buhay, lalo sa yung parte ng masalimuot na pulitika sa loob ng Katipunan.

Lagi ring minamaliit ang kakayahan niya at sinasabing isa siyang “bodegero” sa Tondo. Pero kung ihahambing mo sa trabaho ngayon, manager siya ng isang kumpanyang pag-aari ng isang Ingles. Hindi pipitsuging trabaho ito. Sa madaling salita, kabilang siya sa middle class.

Hindi rin matatawaran ang ginawa niya matapos dumalo sa kaisa-isang pulong ng La Liga Filipina na itinayo ni Ka Joey. Binuo niya agad ang Katipunan at nagtatag ng gobyernong rebolusyunaryo kasama ng sidekick niyang si Ka Emil Jacinto. Siya rin ang nagpasumpa kay Aguinaldo sa mismong bahay niya sa Tondo.

Kanya ang Tondo, kay Aguinaldo ang Cavite. Kaso, dahil sa Maynila nakasentro ang pwersa ng mga Kastila, mas mabilis na lumakas at dumami ang kasapian ng Katipunan sa Cavite. At ’ika nga sa Ingles, the rest is history. Nagkamali si Ka Andy na pumayag ganapin sa Cavite ang isang eleksyong niluto ng mga Magdalo. Matinding panlalait ang inabot niya at nang magreklamo e ipinahuli siya, nilitis ng isang kangaroo court at pinatay kasama ng mga kapatid.

Isang trahedya na hanggang ngayon ay hindi pa nagkakaroon ng kaganapan o “closure.”