Pag-ibig ni Ka Andy

YAYAMANG buwan ng pag-ibig ngayon at gusto kong medyo ilayo ang paningin sa nagaganap na sirko sa paligid para kiligin naman nang kaunti, silipin muna natin itong pag-ibig ng bayani nating si Ka Andy Bonifacio.

Kung kilala sa pagiging pilyo sa tsiks itong si Ka Joey Rizal, kilala naman itong si Ka Andy bilang “mabait na bata” at walang masyadong na-link sa kanya. Siguro dahil kaunti lang ang nasusulat tungkol sa lovelife ni Ka Andy o kaya naman ay masyado siyang seryoso sa “tunay” niyang pag-ibig: ang “tinubuang lupa.”

Di ba inalayan pa niya ito ng tula? Sabi niya: “Aling pag-ibig pa ang hihigit kaya/ sa pagkadalisay at pagkadakila?/ Gaya ng pag-ibig sa tinubuang lupa./ Aling pag-ibig pa?/ Wala na nga, wala.”

Kitam? Unang pag-ibig niya ang bayan at pangalawa na lang at pangatlo ang dalawang naging asawa niya (nang hindi magkasabay).

Pero kahit ganun, hindi korni ang buhay pag-ibig ni Ka Andy. Katunayan, batay sa nakalkal na mga lumang dokumento sa National Archives nitong masipag kong misis, masasabing ang pag-iibigan nitong si Ka Andy at ang naging pangalawa niyang asawa na si Gregoria de Jesus, alias Oriang, e parang kwento nina Omeng at Huli na mas pamoso sa tawag na Romeo and Juliet.

Isa sa mga dokumentong nakita ko e ang lisensya sa kasal mula sa “Gobierno Civil de Manila” nina Ka Andy at Ka Oriang na ibinigay matapos ang mahabang pakiusap ng menor de edad na si Oriang at labag sa loob ng mga magulang ng babae.

Batay mismo sa talambuhay na sinulat ni Oriang at nalathala noong 1932, anim na buwan na nanligaw si Ka Andy – hindi sa kanya kundi sa mga nanay at tatay niya. Halos 30 na noon si Ka Andy at balo sa unang asawa – na Monica umano ang pangalan at namatay sa ketong – samantalang si Oriang ay 18 lamang.

Pero ayaw umano kay Ka Andy ng mga paryentes ni Oriang dahil isa itong Mason. (OK, mason ang tawag sa naghahalo ng semento pero ibang klaseng Mason ang tinutukoy dito. Ang Mason o Freemason ay isang organisasyon ng mga “maginoo” at maraming sikat at dakilang tao sa iba’t-ibang panig ng mundo ang kasapi nito. Kasapi nito sina Rizal, Marcelo H. del Pilar at mga bayaning Pinoy na nasa Espanya noong panahong iyon. Sila ang nagdala ng organisasyon sa Pinas at pinayagang sumali kahit yung mga tunay na mahihirap, gaya ni Man.. este, ni Ka Andy. Hay, napakahabang paliwanag para lamang sa salitang Mason.)

Anyway, naubusan na ako ng espasyo pero hindi ko pa nababanggit dito ang mga sulat ni Oriang sa pamahalaan ng Maynila na humihiling iligtas siya mula sa kamay ng mga magulang at ipakasal sa sinisintang si Andres Bonifacio. Nakakakilig, di ba?

Bweno, bukas ko na itutuloy ang kwento…