Some Pinoy languages dying out

If language reflects people and culture, then a huge part of our history is in danger.

Online database EndangeredLanguages.com showed that at least 15 Philippine languages are not only becoming less known but are also being forced to extinction by more widely used regional languages.

For instance, Isarog Agta, formerly used by communities living near Mount Isarog in the Southern Luzon province of Camarines Sur, only had six native speakers in the year 2000.

The database tagged Isarog Agta as “critically endangered,” noting that it “receded from pressure” due to the use of the regional language Bicolano.

At least five other languages in the Philippines may soon be lost and forgotten, while two others are “threatened” and two more are “vulnerable” according to the database, which uses information from the University of Hawaii’s Catalog of Endangered Languages and Eastern Michigan University’s Institute for Language Information and Technology.

Next to Isarog Agta, the local language at greatest risk is Sorsogon Agta, which is “severely endangered” having only 18 native speakers in the Bicolano province of Sorsogon.

Bicolano is also pushing into oblivion Lake Buhi Agta, used by communities around Lake Buhi in Camarines Sur, the database showed.

Story from Yahoo News

Huwag ipagdiwang ang buwan ng wika

ni Michael Charleston Chua (May permiso ng may akda ang paglalathala ng kanyang kolum na Walking History sa Good Morning Philippines)

Dahil kaarawan ngayon ng Pangulong Manuel Quezon na nag-adhika na magkaroon ng isang Pambansang Wika na batay pangunahin na sa Tagalog ngunit kabilang dapat ang mga salita mula sa ibang mga wika sa Pilipinas, kaibigan, tara, usap tayo… sa Filipino.

Madalas ako makakita ng mga karatula sa mga paaralan ngayon na ipinagmamalaki na “This is an English-Speaking Zone.”  Diumano upang tayo ay maging “globally-competitive,” ipinatupad ng nakaraang administrasyon ang polisiya na halos lahat ng asignatura ay dapat itinuturo sa Ingles.  Dito, kapag ikaw ay nagsasalita sa Ingles, kahit wala namang laman ang sinasabi mo, ang tingin sa iyo ay matalino.  Sa isang mamahaling kolehiyo aming nakita minsan ni Dr. Zeus Salazar, “English is the language of leaders.”  Sabi niya, “Bakit?  Si Napoleon ba iningles ang mga Pranses?  Si Mao ba iningles ang mga Tsino?”

Kahit marami ngayon ang “wrong grammar” sa paggamit ng Ingles, ipinagmamalaki natin na mas marami pa ring nagsasalita ng Ingles dito sa Pilipinas kaysa sa Inglatera.  Kung totoo ito, bakit tila hindi tayo mga pinuno sa daigdig?  Bakit tayo naghihirap?  Bakit walang sapat na marangal na trabaho sa bansa na kinakailangan na matuto tayo ng Ingles upang magsilbi sa pangangailangan ng mga dayuhan sa mga kasambahay, nars at caregiver at tagasagot ng telepono?  Bakit ang Hapon, Tsina, Europa ay mayaman kahit na maging ang mga CEO ng kanilang mga kumpanya ay bobo sa Ingles?  Sapagkat ang biyaya ng edukasyon, ekonomiya at pulitika dito sa Pilipinas ay nananatili lamang sa mga marunong mag-Ingles.  Ang may kontrol sa wika ay may bahagi sa kapangyarihan.  Maraming dahilan kung bakit tayo mahirap, ngunit hindi ba’t kabilang dito ang katotohanang hindi talaga makasawsaw ang mas nakararami sa mga isyu ng pagkabansa?  It’s the language, stupid.

Samahan niyo ako at hirayain natin (let’s imagine):  Sa kabila ng iba’t ibang wika na nakapaloob sa Kapilipinuhan, tayo ay nagkakaintindihan sa isang wika na mula sa ating kapuluan.  Ayon kay Dr. Salazar, “Gumagamit ng mga konsepto at ugali na alam natin lahat ang kahulugan, …pati ang relasyon ng mga kahulugang ito sa isa’t isa.  Ito ay nangyayari lamang kung iisa ang ‘code’—ibig sabihin, may isang pangkabuuang pag-uugnay at pagkakaugnay ng mga kahulugan, kaisipan at ugali.  Mahalaga (at pundamental pa nga) rito ang iisang wika.”  Imbes na sa Ingles lamang nakalimbag ang Harry Potter o Twilight saga, ito ay isinasalin sa wikang mababasa na rin ng mas nakararaming Pilipino; na naglilimbag na tayo ng mga aklat ukol sa pilosopiya, quantum physics o quantum mechanics sa ating sariling wika; Na sa sistemang legal sa Pilipinas hindi na naagrabyado sa kaso ang mga mahihirap dahil wala silang maintindihan; Na naisasama na ang mahihirap sa biyaya ng ating ekonomiya dahil naiintindihan na nila ito; Na unti-unting nabubuo ang ating bansa dahil “nag-uusap tayo,” tulad ng sinasabi ni Boy Abunda, ukol sa ating sariling kasaysayan at karanasan, natutuklasan natin ang ating sariling lakas, at sa pagkakaintindihan nabubuo ang repseto sa isa’t isa, na nagbubunsod ng pagkakaisa sa kabila ng pagkakaiba-iba.  Hindi ba napakanda ng bansa natin kung ganoon?

Ito ang layunin ng Pantayong Pananaw at Bagong Kasaysayan, iskwelang pangkaisipan na sinimulan ni Dr. Salazar at patuloy na pinapanday ng mas nakababatang mga historyador (Para sa buong paliwanang, puntahan ang http://bagongkasaysayan.org), na sa pagbabalik-tanaw natin sa kasaysayan na “may saysay” sa atin, sa ating sariling wika, para sa bayan, mas maiintindihan natin ang ating sarili.  Maliit kasi ang tingin natin sa ating sarili dahil sa mga “historia” na isinulat ng mga dayuhan sa kanilang perspektiba at nagturo sa atin na umasa lamang sa kanila.  Bagama’t marami ang nagsusulat ukol sa ating kultura at kasaysayan, marami ang hindi nito naaabot dahil sa Ingles lamang nasusulat ang mga ito.

Hindi tayo maaaring maging “globally competitive” kung hindi tayo nagkakaintindihan bilang bansa at hindi matibay ang ating kultura.  Sapagkat ang nais ng globalisasyon ay magkaroon ng isang kultura ang daigdig upang mabenta ang mga produkto ng mga dominanteng bansa.  Magigising tayo minsan na wala na tayong pagkakakilanlan, na patay na ang ating pagkabansa tulad ng sinabi ni Simoun kay Basilio sa mga nobela ni Rizal.  Imbes na mapakinabangan natin ang globalisasyon, magagamit lamang tayo nito.

May mga nag-adhika noon na Ingles na ang maging pambansang wika tulad nina Isidoro Panlasigui.  Tinuruan na daw kasi ang Pilipino na magbasa ng Ingles, at may grupo na ayaw tanggapin ang Tagalog/Filipino bilang wikang pambansa.  Ngunit, ibang usapan kasi kung naiintindihan talaga ang kayang basahin.  Marami na sa kapuluan ang nakakaintindi ng Filipino dahil sa media.  Ang wika kasi ay kultura.  Ibig sabihin, hindi mairerepresenta ng isang dayuhang wika ang yaman ng ating kultura at damdamin tulad ng isang wika mula sa Pilipinas.  Ang “rice” sa Ingles ay palay, bigas, kanin, bahaw, tutong, sinangag, lugaw at iba pa sa Filipino.

Kapuri-puri ang halimbawa ng Pangulong Noynoy Aquino na kausapin ang bayan sa wika nito.  Nasa diwa siya ng kanyang ina na kahit elitista at Inglesera ay inutos sa kanyang Executive Order 335 na gamitin ang Filipino sa mga gawain ng estado.  Ayon kay Adrian Cristobal noong 1988, “This…is what President Corazon Cojuangco Aquino can legitimately parade as her achievement…:  That she has inducted the government and therefore the political realm into the same universe inhabited by the many…..  It is her one true act of statesmanship, an act that bolder presidents couldn’t dare because of the loud objections of regional leaders….  This presidential act will do more for our nationhood than any gesture at leadership.”  1 Agosto kapwa namatay ang Pang Quezon (1944) at Pang. Cory (2009).  Sana alalahanin din ang huli na tagapagtaguyod ng Wikang Pambansa sa buwan na ito at tunay na ipatupad ang kanyang magandang sinimulan.

Totoo, mahalaga pa rin sa akin ang matuto, magsulat at magsalita ng Ingles, at maganda pa nga matuto pa tayo ng Espanyol, Tsino, Aleman, Italiano, at iba pa.  Ngunit mali na itaguyod ang dayuhang wika habang isinasakripisyo nating ang pag-usbong ng Filipino at mga wika sa Pilipinas hindi lamang sa akademya kundi sa pamahalaan at ekonomiya.  Ito ay isang krimen sa ating kultura.  Kung patuloy na ipapatupad ang “English Only Policy” sa mga paaralan, nag-aaksaya lang tayo ng panahon, huwag na nating ipagdiwang ang Buwan ng Wika.

Sa mga nagtataguyod ng Filipino at ng mga wika sa Pilipinas, huwag mag-alala.  May kakampi tayo kay Emilio Jacinto, “tunay na [mahalaga ang] tao kahit laking-gubat at walang nababatid kundi ang sariling wika.”

___

Sa Setyembre 15-16, magkakaroon ng taunang kumperensya ang Philippine Historical Association bilang pagdiriwang ng Linggo ng Kasaysayan  ukol sa papel ng kasaysayan sa pagtuturo ng ibang disiplina sa mga agham panlipunan na gaganapin sa gusali ng Pambansang Komisyong Pangkasaysayan ng Pilipinas sa Daang Kalaw, Lungsod ng Maynila.  Para sa impormasyon, tumungo sa aming bahay-dagitab, http://www.pha1955.blogspot.com.

Superstorm “Ramil” heads toward northern Luzon; strength may reach central Luzon

By Gloria Esguerra Melencio
21 October 2009

MANILA-Tropical storm ‘Ramil” (with international codename “Lupit,” incidentally an adjective in Filipino language meaning furious) has gained strength and was seen heading toward northern Luzon on Wednesday.

Philippine Atmospheric Geophysical and Astronomical Services Administration (PAGASA) announced that Sta. Ana in Cagayan Valley will be hardest hit. Residents have evacuated to the barangay hall and concrete houses nearby as relief goods were already distributed to them. People have also been making preparations as animals and food were likewise brought to safer places.

Sta. Ana, a third class municipality with close to 26,000 inhabitants, is in the northeastern tip of Cagayan Valley. Its main livelihood are fishing , farming and tourism recently.

The weather agency foresees “Ramil” to be stronger than the two previous storms, Ondoy and Pepeng, to hit the country one after the other in two succeeding weeks. Its strength is forecasted to be a lot stronger while it is at sea heading toward northern Luzon.

PAGASA chief Nathaniel Cruz warned that while the head of the storm passes through Cagayan Valley, its body still brings heavy winds and rains to the whole of northern Luzon that could reach up to central Luzon.

Signal number 2 is hoisted in the provinces of Batanes Group of Islands, Cagayan, including Calayan and Babuyan Islands, and Isabela.

Signal number 1 is likewise hoisted in Ilocos Norte, Apayao, Abra,Kalinga, Mt.Province, Ifugao, Nueva Vizcaya, Quirino, Aurora and Polilio Island.

Cruz said that typhoon “Ramil” was sighted in the morning of Wednesday at a distance of 820 kilometers of east-northeastern area of Aparri in Cagayan.

Cruz further said that typhoon “Ramil” was packing at 195 kilometers per hour and gusty winds of 230 kilometers per hour.

On Wednesday morning, this typhoon will be at 480 kilometers of east northeastern part of Aparri in Cagayan and 120 kilometers of north-eastern part also of Cagayan on Thursday. On Friday, typhoon “Ramil” will be at 150 kilometers of south-west in Laoag City.

PAGASA warned the people residing on the slopes and close to mountains which areas are under storm signal number 2 to take extra precautions. Preparations are needed against threats of flashfloods and landslides, this weather agency announced.

Residents whose houses are close to sea where storm signal number 2 is hoisted are likewise alerted of possible big waves due to typhoon “Ramil.”

Paroo’t Parito

Pangit na katotohanan

ISANG maganda at pangit na katangian ng mga Pinoy na nangingibang-bayan ang pagiging “taas-noo” o – sa wikang Ingles – “proud.”

Maganda, dahil lagi nating ipinagmamalaki ang pagka-Filipino saan man mapunta, at nahihiya tayong gumawa ng kapalpakan dahil nga ipinagmamalaki natin ang ating lahi.

Pangit, dahil nagiging mayabang tayo, mapag-aglahi o “racist” at bulag sa sariling mga kapintasan.
Lagi nating ipinakikita ang pinakamagaling nating paa (sabi kasi sa Ingles, best foot forward e) at naiinis tayo kapag may nagsabing bansa tayo ng mga katulong. Syempre hindi totoong bansa tayo ng mga katulong pero hindi maiiwasang may magbiro tungkol dito lalo na at totoo namang nag-eeksport tayo ng mga DH.

Marami nang mga Pinoy na naging matagumpay sa ibang bansa at nagbigay ng karangalan sa atin. Hindi lamang ang mga sikat na tulad nina Charice Pempengco at Manny Pacquiao. Nariyan din ang mga di kilala pero magagaling na nagbigay ng karangalan sa simpleng sipag at tiyaga. Bakit mahalaga ang karangalan sa atin? Kasi, “proud” nga tayo. Ayaw nating “dinudungisan” ang pangalang Pinoy sa labas ng bansa.

Dahil dito, nagkaroon ng pagtatalo ang mga Pinoy na editor sa pinagtrabahuhan kong diyaryo noon sa Saudi.

Naglaan ang diyaryo namin ng dalawang pahina para sa mga balita sa Pilipinas. May ibang ayaw magpakita ng mga litrato ng delubyo, sunog, basura, pulubi at iba’t-iba pang nagpapakita ng “pangit” na imahe ng sawimpalad nating bansa. Meron namang gustong ipakita ang “buong katotohanan.”

“Bakit natin ipapakita ’yang namumulot ng basura? Alam ng lahat ng Pinoy na meron niyan sa atin, hindi na natin kelangang ipakita pa iyan. Nakakahiya sa ibang lahi,” sabi ng isang editor.

“Bakit hindi natin ipakikita e balita ito. Masakit at pangit na balita pero totoong nangyayari. Bakit kelangan nating itago?” sagot naman ng isa.

“E masama nga. Hindi gusto ng mga kababayan natin dito at napapaaway lang sila sa ibang lahi.”

“Bakit sila makikipag-away e lahat ng lipunan merong mahirap? Sinong ‘ibang lahi’ ang may karapatang pagtawanan ang mahihirap natin? Sinasabi mo lang yan dahil ikaw mismo ikinahihiya mo yung mahihirap nating kababayan.”

“Ungas ka pala, nakipag-away na nga ‘yung kaibigan ko dahil diyan sa litrato.”

“Ikaw ang ungas, pati kaibigan mo, bakit siya makikipag-away dahil lang sa litrato?”

Kung walang umawat, siguradong nagsapukan na ’yung dalawang editor. Totoong pangyayari po iyan, peks man.

Ang “bottom line,” hindi maatim ng Pinoy na “maliitin” siya ng ibang tao. May mga psychologist na magsasabing “inferiority” ang tunay na dahilan kung bakit ganoon ang pakiwari ng Pinoy; kaya malaking bagay na ’yung mumunting mga tagumpay na inaani ng iba para sa kanya.

Ewan ko, basta ang napapansin ko sa Pinoy, masipag siya, mabait at masunurin sa batas kapag nasa ibang bansa.